ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್‌ - ದಿನ 3 - ಕೋನಾರ್ಕ್‌ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ರಘುರಾಜಪುರಂ ಆರ್ಟ್‌ ವಿಲೇಜ್

 ‌ಕೋನಾರ್ಕ್‌ 

  ಸೂರ್ಯನಿಗೊಂದು ದೇವಾಲಯವೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯೆ ಎಷ್ಟು ಸೊಗಸು ಅಲ್ಲವೆ. ನಮ್ಮ ಉಳಿವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವವನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ದಿನವೂ ದರ್ಶನವನ್ನೂ ನೀಡುವ ದೇವ ಅವನು. ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿಯೋ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿಯೋ ಹೇಗೆ ನೋಡಿದರೂ ಅವನಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಅಂತಹುದೊಂದು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಿದ್ದು 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಗಂಗ ದೊರೆ ನರಸಿಂಹದೇವ.  ಏಳು ಕುದುರೆಗಳು ಎಳೆಯುತ್ತಿರುವ, ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಚಕ್ರಗಳಿರುವ ಬೃಹತ್ ಕಲ್ಲಿನ ಸೂರ್ಯನ ರಥದಂತೆ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರಕಾರವೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿರುವ ಇದು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲಿದ್ದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ನಿರ್ಮಾಣ ಚಾತುರ್ಯ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಚಕ್ರಗಳು ಬರೀ ಚಕ್ರಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಯಾಧರಿಸಿ ಸಮಯವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಗಡಿಯಾರಗಳು. ಹುಟ್ಟುವ ಸೂರ್ಯ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸೂರ್ಯ, ಸಾಯಂಕಾಲದ ಮುಳುಗುವ ಸೂರ್ಯದೇವನ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಆಯಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಅದರ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವಂತೆ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತೆಂದೂ, ನಂತರ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ಮಾಡಲಾಗಿಯೆಂದೂ ಗೈಡ್ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. 

ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಿಂಚೂ ಬಿಡದ ಹಾಗೆ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ. ನಿಜ ಹಾಗೂ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪ್ರಾಣಿಪಕ್ಷಿಗಳು, ಮಿಥುನ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಕನ್ಯೆಯರು ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಕೆತ್ತನೆ ಇರುವಂತೆಯೆ, ದೈನಂದಿನ ಜನಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎತ್ತಿನ ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ದೃಶ್ಯ,ಒಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮಡಿಕೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಕೆತ್ತನೆ ಕೂಡ ಇದೆ.

ದೇಗುಲದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಗೋಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೂಲತಃ 200 ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿದ್ದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳು ಈಗ ಇಲ್ಲ. ಈಗಿರುವುದು 100 ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ನಡೆದಿರುವ ದಾಳಿಗಳು ಅದನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಹಾಳುಗೆಡವಿದೆಯಲ್ಲದೆ, ಇಲ್ಲಿನ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಬೀಸಿ ಬರುವ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉಪ್ಪಿನಂಶದಿಂದಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಾನಿಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. 

ಇದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಇಂತಹ ಭವ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವುವ ದಾಳಿಕೋರರ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಅದಿನ್ನೆಷ್ಟು ಕೆಟ್ಟಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಯೋಚನೆ ಕಾಡದಿರುವುದಿಲ್ಲ.  ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತೆಂದೂ, ಆದರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಹೊತ್ತೊಯ್ದರೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. 1984 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು “ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ಸ್ಥಾನ”ವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹದಿನಾರನೆಯ ಶತಮಾನದ ಯೂರೋಪಿನ ನಾವಿಕರು ಕೋನಾರ್ಕ್ ದೇಗುಲವನ್ನು “ಬ್ಲಾಕ್ ಪಗೋಡ” ಎಂದೂ, ಪುರಿಯ ದೇವಾಲಯನ್ನು “ವೈಟ್ ಪಗೋಡ” ಎಂದೂ ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವುಗಳು ಅವರಿಗೆ ದಿಕ್ಸೂಚಿಯಂತೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. 

80ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಬಂದಿದ್ದ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯಿಂದ ಕೋನಾರ್ಕ್ ಬಗೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದ ನನ್ನ ಪತಿ ಮತ್ತು ಭಾವನವರು ಈಗ ಆ ಭವ್ಯ ದೇಗುಲವನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಿ ಭಾವುಕರಾಗಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ವಿವರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದ ಮಾವನವರು ಇದರ ಬಗೆಗೆ ಬಹಳ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದು ಅವರಿಗಿನ್ನೂ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿತ್ತು.  ಅಲ್ಲದೆ ನಮಗೆ ದಿನವೂ ಅನ್ನ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ದೇವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದು (ಇಬ್ಬರೂ ಸೋಲಾರ್ ಪವರ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಮುನ್ನೆಡೆಸುವವರು) ಎನ್ನುತ್ತಾ ಯಾವ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲೂ ಅಷ್ಟೊಂದು ಆಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸದವರು ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ತಲೆಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರು.  

ಕೋನಾರ್ಕ್ ನೋಡಿ ಹೊರಬರುವಾಗ, ನಮ್ಮ ಹಂಪೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಬರುವಾಗ ಆಗುವಂತಹುದೇ ಸಂತೋಷ ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಷಾದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ವೈಭವ ಇತ್ತಲ್ಲ! ಎಂಬ ಹೆಮ್ಮೆ ಆದರೆ ಅದು ನಮಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೋಡಲು ಸಿಗದೆ ಹೀಗೆ ಹಾಳಾಗಿದೆಯಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಿಶ್ರಭಾವವದು. 

ಚಂದ್ರಭಾಗ ಬೀಚ್‌

ಕೋನಾರ್ಕ್‌ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸನಿಹದಲ್ಲಿಯೇ ಸುಂದರವಾದ ಹೆಸರಿನ ಚಂದ್ರಭಾಗ ಬೀಚ್‌ ಇದೆ. ನದಿಯೊಂದು ಬಂದು ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವುದು ಇಲ್ಲಿಂದ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.  ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಮೋಟಾರ್‌ ಬೈಕ್‌ ಸವಾರಿ, ಒಂಟೆ ಸವಾರಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದು. 

ರಘುರಾಜಪುರಂ ಆರ್ಟ್‌ ವಿಲೇಜ್‌

  ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹಳ್ಳಿಯೇ ಚಿತ್ರಕಾರರಿಂದ, ಕಲಾವಿದರಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗಿರುವ ಊರು ರಘುರಾಜಪುರ. ಪುರಿಯಿಂದ ಹದಿನೈದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹೆರಿಟೇಜ್‌ ವಿಲೇಜ್‌ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಊರು. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಂದ ಸನ್ಮಾನಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವ ಕಲಾವಿದರುಗಳಿರುವ ಊರು. ಪ್ರತಿ ಮನೆಯ ಗೋಡೆಯಲ್ಲೂ ಚಿತ್ರಕಲೆ. ಕೆಲವಂತೂ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯವು. ಇಲ್ಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಹೆಸರು “ಪಟಚಿತ್ರ”. ಖ್ಯಾತ ಒಡಿಸ್ಸಿ ನೃತ್ಯಗುರು ಕೇಳುಚರಣ ಮಹಾಪಾತ್ರ ಇದೇ ಊರಿನವರು.  ಊರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೆ ಹಲವಾರು ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಊರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಕಾದಿರುತ್ತಾರೆ. ಊರನ್ನು ಒಂದು ಸುತ್ತು ಸುತ್ತಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಅವರ ಕಲೆಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ನಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದರೆ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.  ಮೂಲತಃ ಪುರಿಯ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇಗುಲದ ಮರದ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ರಥದ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರ ಬರೆಯುವ ಕಲಾವಿದರು ಇದೇ ಊರಿನವರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಪಟಚಿತ್ರದ ಉಗಮವೂ ಆಗಿದೆಯಂತೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಎರಡು ಮೂರು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಸಿ ತಮ್ಮದೇ ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಲಾವಿದರು ಅದರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತೇಯ್ದು ಕಪ್ಪು, ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ, ಬಿಳಿ, ನೀಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಿಶ್ರಣದೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನುಳಿದ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಪಟಚಿತ್ರ ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ. 

 

 

ಸುಮಾರು ನೂರು ವರ್ಷ ಹಳೆಯ ಗೋಡೆಚಿತ್ರ

ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇಗುಲ, ಕೃಷ್ಣನ ರಾಸಲೀಲೆ, ಯಮುನಾ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟುವ ಗೋಪಿಕೆಯರು, ದಶಾವತಾರ ಮೊದಲಾದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲೇ ಕಲಾವಿದನ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವರ್ಣವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.  ತಾಳೆಗರಿಯ ಮೇಲೆ ಸಹ ಈ ಪಟಚಿತ್ರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಹಾಗೆ ಹಲವಾರು ದಿನಗಳು, ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಪಟಚಿತ್ರವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ,  ಗೊಂಬೆಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ.  

ಕೈಮಗ್ಗದ ನೇಯ್ಗೆಯ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೂ ಒರಿಸ್ಸಾ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸಂಬಲ್ಪುರಿ ಕಾಟನ್ ಮತ್ತು ಸಿಲ್ಕ್  ಸೀರೆಗಳು, ಬಟ್ಟೆಗಳು ದೇಶವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತಾಗುತ್ತವೆ. ಸೀರೆಗಳ ಸೆರಗು, ಬಾರ್ಡರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗದ ಚಿತ್ರಗಳು, ಕೊನಾರ್ಕ್ ಚಕ್ರ, ಮೊದಲಾದ ನೇಯ್ಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.

 ಇದು ನಾವು ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾದ ಸ್ಥಳಗಳ ಕಿರುಪರಿಚಯ. ನಾವಲ್ಲಿಂದ ಬಂದ ಎರಡೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ , ನಾನು ಹಿಂದಿನ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಬರೆದಂತೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ನಬ್‌ ಹೆಸರಿನ ಚಂಡಮಾರುತವೊಂದು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದೆ, ಸಾವಿರಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಜಲಾವೃತವಾಗಿವೆ, ಜನಜೀವನ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಧ್ವಜ ಪ್ರತಿದಿನ ಬದಲಾಗುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಚಿಲಿಕಾ ಸರೋವರದ ಮೀನುಗಾರರು ಬಹುಶಃ ಇನ್ನೊಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. 

ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್‌ - ದಿನ 2 - ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಚಿಲ್ಕಾ ಲೇಕ್

 ಭುವನೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ಕಳೆದ ನಂತರ ಮಾರನೆಯ ದಿನ ನಾವು ಈ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್‌ನ ಎರಡನೆಯ ಮುಖ್ಯಬಿಂದು ಪುರಿಗೆ ಪಯಣಿಸಿದೆವು. ಜಗನ್ನಾಥನ ದರ್ಶನಕ್ಕೂ ಮೊದಲು‌ ಪುರಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ಐವತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ,    ಪ್ರಪಂಚದ ಎರಡನೆಯ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಉಪ್ಪುಮಿಶ್ರಿತ ನೀರಿನ( brackish water) ಸರೋವರವೆಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ “ಚಿಲ್ಕಾ ಲೇಕ್” ನೋಡಲೆಂದು ಹೊರಟೆವು.

ಚಿಲ್ಕಾ ಲೇಕ್

ಚಿಲ್ಕಾ ಲೇಕ್ ಸುಮಾರು 1000 ಚದರ ಕಿ ಮೀ ಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಸರೋವರ. ಇದು “ರಾಮ್ಸರ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್ ಸೈಟ್” ಅಂದರೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವವಿರುವ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ. ಸುಮಾರು 50 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನದಿಗಳು ಬಂದು ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುವ ಪ್ರದೇಶವಿದು. ನದಿಗಳ ಸಿಹಿನೀರು ಮತ್ತು ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗಿ ನುಗ್ಗುವ ಸಮುದ್ರದ ಉಪ್ಪುನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಈ ವಿಶಾಲವಾದ ಉಪ್ಪು-ಮಿಶ್ರಿತ ನೀರಿನ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ನೀರು ಅನೇಕ ವಿಧದ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಬದುಕಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ವಿವಿಧ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿದೆ. ಆಗ್ನೇಯ ಏಷಿಯಾದ ನದಿ, ಸಮುದ್ರ, ಉಪ್ಪು-ಮಿಶ್ರಿತ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ  ಮಾತ್ರವೇ ಕಂಡುಬರುವ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಇರವಡ್ಡಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಿದು. ಜೊತೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಕೆಂಪು ಏಡಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವೂ ಹೌದು. ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳು, ಸಿಗಡಿಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ. ಅನೇಕ ವಲಸೆ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಆಶ್ರಯದಾತ. ನವೆಂಬರ್ ನಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ ವರೆಗೆ ದೂರದ ಸೈಬೀರಿಯಾವೆ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಬಂದು ಗೂಡು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡು, ಮೊಟ್ಟೆಯಿಟ್ಟು ಮರಿ ಮಾಡಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ವಾಪಾಸಾಗುತ್ತವೆ.

ಆಗ್ಗಾಗ್ಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಚಂಡಮಾರುತ, ವಿಪರೀತ ಮಳೆ ಇವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಸರೋವರದ ಹರವು ಸದಾ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಇದರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನಗಳ ಜನಜೀವನವೂ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳ್ಳುವುದು ಹೊಸತಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳಂತೂ ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ ನಡುಗಡ್ಡೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ! ಭುವನೇಶ್ವರದಿಂದ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎರಡೂವರೆ ತಾಸು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಒಂದು ಗಂಟೆ ನಾವು ಕೆರೆಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಸಾಗುತ್ತೇವೆ. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೈಕ್ಲೋನ್ ಪೀಡಿತರಿಗೆ ಗಂಜಿಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಎತ್ತರದ ಪಿಲ್ಲರ್ ಗಳ  ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಮನೆಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಜನರು ಎಂತಹ ಅನಿಶ್ಚಿತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರುವ ಸಂಕೇತಗಳಂತೆ ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳು ತೋರುತ್ತವೆ.

ದೊಡ್ಡ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿರುವುದರಿಂದ ಮೂರೋ,ನಾಲ್ಕೋ ದಾರಿಗಳಿಂದ ಚಿಲ್ಕಾ ಲೇಕ್ ತಲುಪಬಹುದು. ನಾವು ಆಯ್ದುಕೊಂಡದ್ದು ಸತಪದ ಎಂಬ ಸ್ಥಳವನ್ನು. ಇಲ್ಲಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ದೋಣಿಯಾನ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ವಿಶಾಲ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಆಯ್ಕೆಗೆ ತಕ್ಕ ಹಾಗೆ 1.30ಯಿಂದ 3 ತಾಸಿನವರೆಗೂ ವಿಹರಿಸಬಹುದು. ಬೋಟ್ ರೈಡ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಾಗ ಇರವಡ್ಡಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.  ಎರಡು ಮೂರರ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ  ಅವುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ  ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಬಂದು ಉಸಿರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಗಮನಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಮುಳುಕು ಹಾಕುತ್ತವೆ. ಅದೃಷ್ಟ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳು ಮೀನುಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದನ್ನು ಕೂಡ ನೋಡಬಹುದಂತೆ.

ಇರವಡ್ಡಿ ಎಂಬುದು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನದಿಯ ಹೆಸರು. ಆ ನದಿಯ ಮೀನುಗಾರರು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಈ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಗಳ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಈ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಗಳು ತಮಗೆ ಮೀನು ಹಿಡಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವರು ಸಾರಿದರು. ಅವುಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಾಮಧೇಯ Orcaella brevirostris. ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದ ಮೀನುಗಾರರು ಈ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಅವತಾರವೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರಂತೆ. ಆಗ್ನೇಯ ಏಷಿಯಾದ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಪಳಗಿಸಿ, “ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಶೋ” ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  

2021 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸರ್ವೆ ಪ್ರಕಾರ ಚಿಲ್ಕಾ ಲೇಕ್‌ನಲ್ಲಿ, 156 ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳಿವೆಯಂತೆ. ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನೋಡಿ ನಾನು ರೋಮಾಂಚನಗೊಂಡಿದ್ದೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಮುದ್ರವಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇವುಗಳಿಗೆ ಕಾಟ ಕೊಡುವ, ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಲ್ಲ, ಮೀನಿಗಾಗಿ ಬಲೆ ಹಾಕುವ ಬೆಸ್ತರಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಈ ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳು ಇಲ್ಲೇಕಿವೆ? ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಶಾರ್ಕ್‌ನಂತಹ ಭಕ್ಷಕಗಳ ಕಾಟ ಹೆಚ್ಚು, ಇಲ್ಲಿ ಆ ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ನದಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಬರುವ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನುಗಳು, ಸಮುದ್ರದ ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಮೀನುಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದು ಸುಲಭವಾದ್ದರಿಂದ  ಆಹಾರದ ಕೊರೆತೆ ಎಂದಿಗೂ ಕಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮೀನು ಹಿಡಿಯಲೆಂದು ಸರೋವರದ ಮಧ್ಯೆ ಮಧ್ಯೆ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹುಗಿದು ಬಲೆ ಬಿಗಿಯುವ ಮೀನುಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಇವು ಸಹಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತವಂತೆ. ಅಂದರೆ ಮೀನುಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಬಲೆಯೆಡೆಗೆ ಅಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತವಂತೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಸುಲಭ, ಜೊತೆಗೆ ಮೀನುಗಾರರಿಗೂ ಬಲೆಗೆ ಮೀನು ಬೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಜಾಸ್ತಿ. ಇದರಿಂದ ಮೀನುಗಾರರಿಗೂ ಸಹ ಲಾಭವೇ.  ತಾವು ದೋಣಿಯ ಅಂಚನ್ನು ಕುಟ್ಟಿ ಮಾಡುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಬಲೆಯೆಡೆ ಅಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತವೆ, ಹಾಗೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ಹಿಡಿದ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನ ನೀಡುತ್ತೇವೆ ಎನ್ನುತಾರೆ ಕೆಲವು ಮೀನುಗಾರರು.

ಆಗ್ನೇಯಏಷ್ಯಾದ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳ ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇವುಗಳು ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆ, ಬದಲಾದ ತೀರಪ್ರದೇಶದ ಹವಾಮಾನ, ಅತಿಯಾದ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಕಾಟ, ಶಬ್ದಮಾಲಿನ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿಗೆ ಬಂದು ತಲುಪಿವೆ. ಎಚ್ಚೆತ್ತ ಜನರಿಂದಾಗಿ ಈಗ ಇವುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿವೆ.

ಸಾಕಷ್ಟು ಬಾರಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ನ ಝಲಕ್ ನೋಡಿದ ಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ದೋಣಿ ನಾವಿಕ ಈಗ ಕೆಂಪು ಏಡಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದ. ನಮ್ಮ ನಿರೀಕ್ಷೆ ನೀರಿನ ದಡದ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಗೂಡುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಏಡಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು ಅದೃಷ್ಟವಿದ್ದರೆ ಗೂಡಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಕೆಲವಾದರೂ ಏಡಿಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು ಎಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ದ್ವೀಪದ ದಡದ ಬಳಿ ದೋಣಿ ನಡೆಸಿದ ನಾವಿಕ ಅಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಈಗ ಉಬ್ಬರವಿರುವುದರಿಂದ ನಿಮಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಏಡಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಗೂಡು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅವು ಇರುವ ಜಾಗ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದೆ, ಆದರೆ ನಿಮಗೆ ನಿರಾಶೆಯಾಗಬಾರದೆಂದು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಏಡಿ ತೋರಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ದಡದಲ್ಲಿದ್ದ ಯಾರನ್ನೋ ಸನ್ನೆ ಮಾಡಿ ಕರೆದ. ಆತ ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಪುಟ್ಟ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬೋಗುಣಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದ. ಬೋಗುಣಿಯ ಬಾಯಿಗೆ ಬಲೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಒಳಗೆ ಹತ್ತಾರು ಕೆಂಪು ಏಡಿಗಳು ಮೇಲೆ ಬರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದವು. ನಿರಾಶೆಯಾದರೂ ಇಷ್ಟಾದರೂ ದರ್ಶನಭಾಗ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿತಲ್ಲ ಎನ್ನಿಸಿತು.

ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ದ್ವೀಪದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಕೆಂಪು ಏಡಿಗಳು ಬಹಳ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದವು. ಅವುಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಾಮಧೇಯ Gecarcoidea natalis  . ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವು ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಮಹಾಸಾಗರಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನಡೆಯುವ ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ನೋಡಲು ಪರಿಸರಾಸಕ್ತರ ದಂಡೇ ನೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ದಡದಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬರ ಉಂಟಾಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಏಡಿಯೂ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತವೆ. ಈ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಉಬ್ಬರದ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಾಗರ ತಲುಪಿ, ನೀರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಒಡೆದು, ಮರಿಯಾಗಿ, ಬೆಳೆದು ಮತ್ತೆ ತಾವೆಂದೂ ನೋಡದ ತಾಯ್ನಾಡು, ಮಳೆಕಾಡಿಗೆ ಮರಳುತ್ತವೆ.

ಆದರೆ ಚಿಲ್ಕಾ ಲೇಕ್‌ನ ಕೆಂಪು ಏಡಿಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಾಮಧೇಯ Ocypode macrocera . ಇಲ್ಲಿನ ದ್ವೀಪದ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಇವುಗಳು ಮಳೆಗಾಲ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಲ್ಕಾ ಸರೋರವರವು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವ ಗಡಿಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆಯಂತೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆಯಂತೆ. ಮರಿಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ದಡಕ್ಕೆ ವಾಪಾಸಾಗಿ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆಯಂತೆ.

ಏಡಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಬಂದವ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಬೋಗುಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ಚಿಪ್ಪನ್ನು ತಂದ. ಇದನ್ನು ತಾನು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ತಂದದ್ದೆಂದೂ, ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣೆದುರಲ್ಲೇ ಅದರಿಂದ ಮುತ್ತು ತೆಗೆಯುತ್ತೇನೆಂದೂ ಹೇಳಿದ. ನೋಡನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ನಾಲ್ಕಾರು ಚಿಪ್ಪನ್ನು ಸುತ್ತಿಗೆಯಿಂದ ಒಡೆದ, ಒಂದರೊಳಗಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಮುತ್ತನ್ನು ತೆಗೆದು ತೋರಿಸಿದ. ನಮ್ಮ ಅದೃಷ್ಟಕ್ಕೆ ಅದು ದೊರಕಿದೆಯೆಂದೂ, ಅದನ್ನು ಕೊಂಡರೆ ಹೇಗೆ ನಮ್ಮ ಭಾಗ್ಯೋದಯವಾಗುತ್ತದೆಯೆಂದೂ ವಿವರಿಸಿದ. ಆದರೆ ಗೂಗಲಮ್ಮ ಮೊದಲೇ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ಆತ ತನ್ನ ಜೇಬಿನಿಂದ ಒಂದಿಷ್ಟು ಅಮೂಲ್ಯ ಹರಳುಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಆತ ಇಂದು ರತ್ನಾಕರನಾದ ಸಮುದ್ರದೊಳಗಿನಿಂದ ತೆಗೆದದ್ದೆಂದೂ ಬಣ್ಣಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಇದ್ದಬದ್ದ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಮಾಯವಾಗಿ ವಾಪಾಸ್ ಹೊರಟೆವು. ಅಂತೂ ಒಂದೂವರೆ ತಾಸಿನ ವಿಹಾರದ ನಂತರ ದಡಕ್ಕೆ ವಾಪಾಸಾದೆವು.

ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ ದರ್ಶನ

ಗಂಗರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ದೇಗುಲ. ಮುಖ್ಯ ದೇಗುಲವು ಸುಮಾರು 214 ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಕಳಿಂಗ ಶೈಲಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನ. ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಅದ್ಧೂರಿಯಾದ ರಥಯಾತ್ರೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೂಗಳ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ “ಚಾರ್‌ಧಾಮ್”ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಗನ್ನಾಥ, ಬಲಭದ್ರ ಮತ್ತು ಸುಭದ್ರಾದೇವಿಯರ ಮರದ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಹನ್ನೆರಡರಿಂದ ಹದಿನೇಳು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ “ನಬಕಳೇಬರ” ಎಂಬ ಆಚರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಮರದ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅನ್ನದಾನವೂ ಸಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಸಾವಿರಾರು ಜನರಿಗೆ ಅಡುಗೆ ತಾಯಾರಾಗುವ ಬೃಹತ್ತಾದ ಅಡುಗೆಮನೆಯಿದೆ.

214 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಮುಖ್ಯದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವಿದೆ. ಅದರೆ ಮೇಲೆ ಭಗವಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಸಾಯಂಕಾಲ ಇದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಹೊಸ ಧ್ವಜ ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸೇಫ್ಟಿ ಬೆಲ್ಟ್‌ಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪಾಂಡಾಗಳು(ಪೂಜಾರಿಗಳು) ಈ ಗೋಪುರವನ್ನು ಏರುತ್ತಾರೆ. ಇದೊಂದು ನಿಜಕ್ಕೂ ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಕ್ಷಣ. ಮಳೆಯಿರಲಿ, ಗುಡುಗು ಮಿಂಚುಗಳಿರಲಿ, ಚಂಡಮಾರುತವೇ ಇರಲಿ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ನಿಂತರೆ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ದೇವ ಜಗನ್ನಾಥನೇ ಅವರನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ನಂಬಿಕೆ.

ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರಥಯಾತ್ರೆಯು ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು. ಸುಮಾರು ೧೪ ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿರುವ ಮರದ ರಥವನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಹೊಸದಾಗಿಯೇ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಲಾವಿದರು ರಥವನ್ನು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಗರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆ ಅಥವಾ ತಿರುಪತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಸರಿಯಾದ ಕ್ಯೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಬಹುದೊಡ್ಡ ಕೊರತೆಯಾಗಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ದ್ವಾರದವರೆಗೆ ಮಾತ್ರವೆ ಇರುವ ಕ್ಯೂ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮಾಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ನುಗ್ಗುತ್ತಾರೆ.  ಗಟ್ಟಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕಾಲ್ತುಳಿತವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೆ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ಪಾಂಡಾ/ಗೈಡ್ ನಮ್ಮ ಜೊತೆಗೆ ಇದ್ದುದರಿಂದಾಗಿ ನಮಗೆ ಆ ಜನಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿಯೂ ನುಗ್ಗಿ ದೇವರ ದರ್ಶನ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

ರಾತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಲು ನಮಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಪುರಿಯ ಬೀಚ್ ಕೂಡ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆಯಂತೆ, ನಮಗೆ ಸಮಯದ ಅಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಒರಿಸ್ಸಾದ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್‌ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು

  ನಮ್ಮ ಪುರಾಣೇತಿಹಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಕಳಿಂಗ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಒರಿಸ್ಸಾ ಅಥವಾ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇಗುಲ, ಕೋನಾರ್ಕ್‌ ಸೂರ್ಯದೇವಾಲಯ, ಪ್ರಪಂಚದ ಎರಡನೆಯ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಸರೋವರವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಚಿಲ್ಕಾ ಲೇಕ್‌, ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಹಳ್ಳಿಗಳು, ಅವರ ಶ್ರೀಮಂತ ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಕೈಮಗ್ಗದ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಸದಾ ದೇಶವಿದೇಶಗಳ ಪ್ರವಾಸಿಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.  ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಸ್ಥಳಗಳಾದ, ಭುವನೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಿ ಮತ್ತು ಕೋನಾರ್ಕ್‌ ಈ ಮೂರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್‌ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬಾರಿಯ ದಸರಾದ ರಜಾದಿನಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ದಸರಾ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಭುವನೇಶ್ವರ್ ವಿವಿಧ ದೀಪಾಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾ, ಶಿವ, ಹನುಮಾನ್ ಪೆಂಡಾಲ್ಗಳು ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. 

 ಒರಿಸ್ಸಾ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮರಳುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿನ  ಅಲಸ ಕನ್ಯೆಯರ ಪ್ರತಿಕೃತಿ

ಗೋಲ್ಡನ್ ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್ ದಿನ 1

ಭುವನೇಶ್ವರ್‌

ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು, ಸ್ತೂಪಗಳು, ನೃತ್ಯ, ಆದಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗದ ಕಲೆ, ನೇಯ್ಗೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಶ್ರೀಮಂತ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು; ನಗರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಗೋಡೆಗಳು, ಕಾಂಪೌಂಡಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಬಿಡದಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರುತ್ತದೆ ಈ ರಾಜಧಾನಿ. ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಳಗಳ ನಗರಿಯೂ ಹೌದು. ಕೈಮಗ್ಗದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ದೊರಕುವ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕೂಡ. ಅಗಲವಾದ ರಸ್ತೆಗಳು, ಸ್ವಚ್ಛ ಬೀದಿಗಳು,  ವಾಹನ ದಟ್ಟಣೆಯೂ ಕಡಿಮೆ.

ಖಂಡಗಿರಿ ಉದಯಗಿರಿ ಗುಹೆಗಳು

ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಭುವನೇಶ್ವರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಅಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ಖಂಡಗಿರಿ ಮತ್ತು ಉದಯಗಿರಿ ಎಂಬ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಕೊರೆದು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಗುಹೆಗಳು ಅಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ್ದ ಚೇದಿ(ಮಹಾಮೇಘವಾಹನ)ವಂಶದ ಅರಸು "ಖರವೇಲ" ಈ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಜಿನಮುನಿಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನೆಂದು ಇಲ್ಲಿಯ ಶಿಲಾಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 117 ಗುಹೆಗಳಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ ಈಗ ಇರುವ ಗುಹೆಗಳು 33. ಅದರಲ್ಲಿ 15 ಗುಹೆಗಳು ಖಂಡಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನುಳಿದವು ಉದಯಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಇವೆ.

ಮೂಲತಃ ಅಲೆಮಾರಿಗಳಾದ ಜೈನಮುನಿಗಳಿಗೆ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ವಾಸಿಸಲು, ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತಂತೆ. ಅವರ ಸರಳ ಪ್ರಶಾಂತ ಜೀವನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಹಾಗೆಯೆ ಗುಹೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನೀರು ಹರಿದುಬರಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ, ದೀಪಗಳನ್ನಿರಿಸಲು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವಿದೆ, ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಕಿಂಡಿಗಳಿವೆ. ಅನೇಕ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿದ್ದು,ಮೇಲಿನ ಅಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ.  ತಲೆಯಿಟ್ಟು ಮಲಗಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಹಾಗೆ ನೆಲದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಎತ್ತರವಿರುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಣಿ ಗುಂಫಾ, ಚೋಟಾ ಹಾಥಿ ಗುಂಫಾ, ಅಲಕಪುರಿ ಗುಂಫಾ, ಠಾಕುರಾನಿ ಗುಂಫಾ, ಗಣೇಶ ಗುಂಫಾ, ಸ್ವರ್ಗಪುರಿ ಗುಂಫಾ ಮೊದಲಾದವು ಉದಯಗಿರಿಯ ಕೆಲ ಪ್ರಮುಖ ಗುಹೆಗಳು. ಇಲ್ಲಿನ 14ನೇ ಗುಹೆಯಾದ “ಹಾಥಿ ಗುಂಫಾ”ದಲ್ಲಿ ಈ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ರಾಜ ಖರವೇಲನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಭಾಷೆಯ ಶಾಸನವಿದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಜೈನ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭರಬೂಜಿ ಗುಂಫಾ, ನವಮುನಿಗುಂಫಾ ಮೊದಲಾದವು ಖಂಡಗಿರಿಯ ಕೆಲವು ಗುಹೆಗಳಾಗಿವೆ. ಖಂಡಗಿರಿಯ ಮೇಲೆ ಜೈನ ದೇವಾಲಯವಿದೆ.

 ಉದಯಗಿರಿಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಖಂಡಗಿರಿಯ ಜೈನ ದೇವಾಲಯ

24ನೆಯ ಜೈನ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ಮಹಾವೀರರು ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳಿರುವ ಕುಮಾರಿ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗೆ ಭೇಟಿ, ಪ್ರವಚನ ನೀಡಿದ್ದರೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳವು ಜೈನರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. 

ತಂಪಾದ ಗುಹೆಯೊಳಗೆ ನಾಯಿ

 ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಕಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಏರಬಹುದಾದ ಕಿರುಬೆಟ್ಟಗಳಾದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಗಬಹುದಾದರೂ ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವಾಗ ಎಚ್ಚರವಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಛತ್ರಿ ಅಥವಾ ಹ್ಯಾಟ್ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.  ಇಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ ಹಾವು, ಚೇಳು, ಉಡ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಬಗೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಗಮನ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಉದಯಗಿರಿಯನ್ನು ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿಕಲ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಖಂಡಗಿರಿಯ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುವರಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅಗತ್ಯ. ತಂಪಾದ ಗುಹೆಗಳೊಳಗೆ ಬಾವಲಿಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟೆಲ್ಲ ಜನರ ಗದ್ದಲಗೌಜಿಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಕೆಲವು ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಿಗಳು ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸಿರುತ್ತವೆ. ನಾವು ಬೆಟ್ಟವನ್ನಿಳಿಯುವಾಗ ಉಡವೊಂದು ನಮ್ಮ ಜೊತೆಗೆ ನಡೆದುಬಂದು ಬಂಡೆಗಳಡಿಯ ನೆರಳನ್ನು ಅರಸುತ್ತಾ ಓಡಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಮೂತಿಯ ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ “ಗ್ರೆ ಲಂಗೂರ್”ಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. ನಾವಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವುಗಳ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಜಗಳ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅವುಗಳ ಹಾರಾಟ ಕಿರುಚಾಟದ ಮಧೈ ನಾವು ಸಿಲುಕಿ ಆಯ ತಪ್ಪಿ ಬೀಳುವಂತಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮಂಗಗಳಂತೆ ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು, ಬ್ಯಾಗನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಬರುತ್ತಿರಲಲ್ಲವೆಂಬುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಾಧಾನಕರ ಸಂಗತಿ.

 

ಬ್ಯಾಗ್‌ ಕಾವಲುಗಾರರು!

ಅಷ್ಟೆಲ್ಲ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆ ಬೆಟ್ಟದ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಕೊರೆದು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಗುಹೆಗಳು ಮಾನವ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗೆಗೆ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೆಮ್ಮೆಯನ್ನೂ, ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಿದರೆ, ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪರಿಸರವನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವುವ ಅವನ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಇಂದು ನಿನ್ನೆಯದಲ್ಲ ಅದಕ್ಕೂ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವೇ ಇದೆಯೆಂಬುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.  

ಪುರಾತನ ಶಾಸನಗಳ ನಗರಿ

ಭುವನೇಶ್ವರದಿಂದ ಎಂಟು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಧೌಲಿ ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ “ಕಳಿಂಗ ಯುದ್ಧ” ನಡೆದ ಸ್ಥಳವಿದೆ. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದುವಾಗ ಸಿಂಹಸ್ವಪ್ನವಾಗಿದ್ದ ಕಳಿಂಗ ಯುದ್ಧವೆಂಬುದು(ಇಸವಿಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳವುದು ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದ ಕಾಲ) ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟಾಗ ಮಾತ್ರ ಭಾವುಕಗೊಳಿಸಿತು. ದಯಾ ಎಂಬ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಸತ್ತವರ ರಕ್ತದಿಂದ ನದಿಯೇ ಕೆಂಪಾಗಿ ಹರಿಯಿತಂತೆ, ಅದನ್ನು ನೋಡಿಯೇ ಅಶೋಕನ ಮನ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿ ಅಹಿಂಸಾ ಪ್ರತಿಪಾದಕವಾದ ಭೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಯಾದನಂತೆ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಬೇರೆ.

  ನದಿಯ ದಡದ ಸನಿಹದಲ್ಲಿ ಅಶೋಕನ ಶಿಲಾಶಾಸನವಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಉಗಮದ ಸಂಕೇತವಾದ ಆನೆಯ ಮುಖವನ್ನು ಕೊರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಬಂಡೆಯ ಉಳಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಗಧಿ ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಸನವಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಶಾಸನಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ೧೮೩೭ರಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಬಗೆಗೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟದ್ದು ಒಬ್ಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ. ಈಗ ಇದನ್ನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ 1971-72ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುವ “ಧೌಲಿ ಶಾಂತಿ ಸ್ತೂಪ” ಇದೆ. 

ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ನಗರಿ

 

ಸುಮಾರು 6 ರಿಂದ 13 ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕಳಿಂಗ ಶೈಲಿಯ ಹಲವಾರು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಪಡೆದಿರುವಂತೆಯೇ ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೌಶಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಮನಸೆಳೆವ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಿಗೂ ಹೆಸರಾಗಿವೆ. 

ಲಿಂಗರಾಜ ದೇವಸ್ಥಾನ

ಇಲ್ಲಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಕಳಿಂಗ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ನಿರ್ಮಾಣ 11 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಹನ್ನೆರಡು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಎಲ್ಲ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಲಿಂಗಗಳಿಗೂ ಅಧಿಪತಿ ಈ ಲಿಂಗರಾಜ ಎಂದದ್ದು ನಮ್ಮ ಗೈಡ್ ಆಗಿದ್ದ 25-26 ವಯಸ್ಸಿನ ಒಬ್ಬ ಪಾಂಡಾ. ಬಹಳ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವರ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆತ ನಮಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ. ದೇಗುಲದಲ್ಲಿ ಕಳಿಂಗ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಲಕ್ಷಣವಾದ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಸುಮಾರು 180 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗ ಧುಲ್ ಅಥವಾ ಗೋಪುರ, ಅದರ ಮುಂದಿನ ಜಗಮೋಹನ, ನಾಟ್ಯ ಸೇವೆಗೆ ಇರುವ ಮುಂದಿನ ನಟಮಂದಿರ, ನೇವೇದ್ಯ ಸಮರ್ಪಣೆಗೆ ಇರುವ ಭೋಗಮಂದಿರಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳಾದರೆ, ಮಾತಾ ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿಯ ದೇಗುಲ ಮತ್ತಿತರ ಪರಿವಾರ ಗಣಗಳ ದೇಗುಲಗಳು ಸುತ್ತಲೂ ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಲಿಂಗವು ಉದ್ಭವವಾಗಿರುವ ಲಿಂಗ. ಅಲ್ಲದೆ ಹರಿ-ಹರ ಇಬ್ಬರ ಅಂಶಗಳೂ ಇಲ್ಲಿನ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಇದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆಯಂತೆ. ಹರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ತುಳಸಿ ಹಾಗೂ ಹರನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಚನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆಯಂತೆ. ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲಿನ ಅರ್ಧ ಭಾಗವಿದ್ದು ಅದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಹೊಸ ಧರ್ಮಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಬಿಲ್ಲು ಶಿವಧನಸ್ಸು ಪಿನಾಕಿಯೆಂದೂ ರಾಮ ಸ್ವಯಂವರದಲ್ಲಿ ತುಂಡರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ತುಂಡಾಗಿದೆ, ಇನ್ನರ್ಧ ಭಾಗ ಪಶುಪತಿನಾಥ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ನಮ್ಮ ಗೈಡ್/ಪಾಂಡಾ ಹೇಳಿದ. ನಮ್ಮ ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾಭಾರತದಂತಹ ಗ್ರಂಥಗಳು ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬರುವ ಇಂತಹ ಕತೆಗಳು, ಅದಕ್ಕೊದಗಿಸುವ ಪುರಾವೆಗಳೂ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆನ್ನಿಸಿತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹರಿ-ಹರರ ಆರಾಧಕರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮೂಡಿಸಲೆಂದೇ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದಂತಿದೆ. 

ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯದಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ದೊಡ್ಡದಾದ ಅಡುಗೆಮನೆಯಿದೆ, ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಮಡಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲಿನ ಅಡುಗೆಮನೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಅನ್ನಪೂರ್ಣೆಯೇ ಯಜಮಾನತಿಯಂತೆ. ಅಡುಗೆ ಮನೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದರ ಸನಿಹದಲ್ಲಿನ ವರಾಂಡವೊಂದರ ಬಳಿಗೆ ಪಾಂಡಾ ಕರೆದೊಯ್ದ. ಅಲ್ಲಿಯ ಛಾವಣಿಯ ಮೇಲೆ ನೂರಾರು ಬಾವಲಿಗಳಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿರುವಲ್ಲಿ ಬರುವ ವಾಸನೆ ಕೂಡ ಢಾಳಾಗಿತ್ತು. ಇದೇಕೆ ಹೀಗೆ ಎಂದರೆ, ಹೀಗೆ ದೇವಾಲಯದ ಅಡುಗೆಕೋಣೆಯ ಬಳಿ ಬಾವಲಿಗಳು ಇರುವುದು ಶುಭ ಸಂಕೇತ, ಮನೆಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಾವಲಿ ಇದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅಶುಭ ಎಂದ ಪಾಂಡಾ. 

ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಒಳಗಿರುವ ದೇವರ ಲಿಂಗ ಭೂಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಗು ಒಳಗೆ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ನಮಗೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಪೀಠ ಮಾತ್ರವೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಶಕ್ತ್ಯಾನುಸಾರ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. 

ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಬಿಂದುಸಾಗರ ಸರೋವರವಿದೆ. ಪಾರ್ವತಿಯ ಬಾಯಾರಿಕೆ ತಣಿಸಲೆಂದು ಶಿವನೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸರೋವರವೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಇದಕ್ಕಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗೆ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್, ಕ್ಯಾಮರಾ ಮೊದಲಾದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳನ್ನು ಡೆಪಾಸಿಟ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿರಿಸಿ ಹೋಗಬಹುದು.

ಲಿಂಗರಾಜ ದೇವಾಲಯದ ಸನಿಹದಲ್ಲೆ ಪರಶುರಾಮ ದೇವಾಲಯ, ಮುಕ್ತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳಂತಹ ಇನ್ನು ಹಲವಾರು ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.

ರಾಜ ರಾಣಿ ದೇವಾಲಯ

ವಿಶಾಲವಾದ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗಿರುವ, ಕೈತೋಟದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜರಾಣಿ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ದೂರದಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಒಣ ಅಂಜೂರಗಳನ್ನು ದಾರದಲ್ಲಿ ಪೋಣಿಸಿಟ್ಟಂತೆ ಕಾಣಿಸುವ ಕಳಿಂಗ ಶೈಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರವು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗೆ ಈಗ ಯಾವುದೇ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜ ರಾಣಿಯೆಂದರೆ ಶಿವಶಕ್ತಿಯರ ಸಂಕೇತ ಹಾಗಾಗಿ ಅವರಿಗಾಗಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೇವಾಲಯ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊರಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ದರ್ಪಣ ಸುಂದರಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ, ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸುಂದರಿಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು (ಆಲಸ ಕನ್ಯಾ), ಅನೇಕ ವಿಧದ ಮಿಥುನ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಸಾಕಷ್ಟಿವೆ. ನೂರಾರು ವಿಧದ ಬಾರ್ಡರ್ ಡಿಸೈನ್ ಅಥವಾ ತೋರಣದ ಡಿಸೈನ್ಗಳಿವೆ. ಆಲ್ಲದೆ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆನೆಯ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಲನ್ನಿಟ್ಟು ನಿಂತಿರುವ ಸಿಂಹದ ಕೆತ್ತನೆಯಿದೆ. ಈ ಕೆತ್ತನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಆನೆ ಅಹಂಕಾರದ ಸಂಕೇತವೆಂದೂ, ಅದರ ಮೇಲೆ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಜಯವೆಂದೂ ಹೀಗೆ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಗೆದ್ದವ ವಿನೀತನಾಗಿ ದೇವದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗುತ್ತಾನೆಂದೂ ಒಬ್ಬ ಗೈಡ್ ಹೇಳಿದ.  ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುವ ಗೈಡ್ಗಳ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಕತೆ ಕೇಳುವುದು ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರಂತೂ ಒಂದಿಷ್ಟು ನಿಜ, ಒಂದಿಷ್ಟು, ಕತೆ, ಒಂದಿಷ್ಟು ತಮ್ಮದೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ಒಂದಿಷ್ಟು ಮಸಾಲೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಚೆಂದವಾಗಿ ನಮ್ಮೆದುರಿಟ್ಟು ಅವರಿಗೆ ಕೊಡುವ ದುಡ್ಡು ಸಾರ್ಥಕವಾಯಿತೆನ್ನುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ! ಇಲ್ಲಿ ಆನೆಯ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಲಿಟ್ಟು ನಿಂತ ಸಿಂಹದ ಕೆತ್ತನೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಗೂಡಾರ್ಥಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಸಂಕೇತವಾದ ಆನೆಯನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಂತ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ದುರ್ಗೆಯ ವಾಹನವಾದ ಸಿಂಹ….ಹೇಗೂ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು.

ಭುವನೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನವಿರಲು ಕಾಲಾವಕಾಶವಿದ್ದ ನಮಗೆ ಇದಿಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ನಮ್ಮ ಲಿಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ಆದಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗದ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ಸನಿಹದಲ್ಲೀಯೇ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಝೂ ಸಹ ಇದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ದಿನ ಕಾಲಾವಾಕಾಶವಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು.

 

 

ನಂದಿ ಮರದ ಹೂವುಗಳೂ ಜೇನುನೊಣಗಳೂ

   ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಊರಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸಿಮೆಂಟ್‌ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಅಂದರೆ ವಾಕಿಂಗ್ ಮಾಡುವಾಗ ಒಂದು ಕಡೆ ಗುಯ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಸಿತು. ಹೀಗೆ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಸುವುದೇನು ಹೊಸದಲ್ಲ. ಜೇನು ಗೂಡು ಇರುವಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಅವುಗಳು ಗುಂಪಾಗಿ ಹಾರುವಾಗ ಹೀಗೆ ಶಬ್ದ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ  ನೆಲದಿಂದ ಶಬ್ದ ಬರುತ್ತಿತ್ತು, ಅದು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಚಿತ್ರ ಎನ್ನಿಸಿ  ನೋಡಿದರೆ, ನೆಲದ ತುಂಬ ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಬಿಳಿ ಹೂವುಗಳ ಹಾಸು... ಆ ಹೂವುಗಳಿಗೆ ಮುತ್ತಿರುವ ಜೇನುನೊಣಗಳು.

 ಅಲ್ಲೇ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಂದಿ ಮರದಲ್ಲಿ ಎಲೆಗಳು ಕಾಣಿಸದಷ್ಟು ಅರಳಿರುವ ಬಿಳಿ ಹೂವುಗಳನ್ನೂ ಮುತ್ತಿರುವ ಜೇನುಗಳ ಝೇಂಕಾರವು ಜೊತೆಗೆ ಕೇಳಿಬಂತು. 

ನಂದಿ ಮರದ ಹೂವು ಇಷ್ಟು ಚೆಂದವಿದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಹಿಂದೆಂದೂ ಗಮನಿಸಿಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ಚೆಂದದ ಹೂವುಗಳೂ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಮುತ್ತಿರುವ ಜೇನುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಒಮ್ಮೆಲೇ ಆ ಮರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಹುಟ್ಟಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಕೆಳಗೆ ಉದುರಿರುವ ಹೂವುಗಳ ಮಕರಂದವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಲು ಬಿಡದೆ ಅಲ್ಲಿಯೂ ಜೇನುಗಳು ಮುತ್ತಿದ್ದವು. ಬಿಸಿಲೇರಿದ ಹಾಗೆ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದ ಹೂಗಳು ಬಾಡಿ ಜೇನು ನೊಣಗಳು ಮತ್ತೆ ಮರದಲ್ಲಿರುವ ಹೂಗಳ ಬಳಿ ಹಾರಿದವು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ವೇಳೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಅಷ್ಟೆಲ್ಲ ವಿದ್ಯಮಾನ ನಡೆದಿದ್ದೆ ಸುಳ್ಳೇನೋ ಎಂಬಂತೆ ಹೂವುಗಳು ಬಿದ್ದ ಕುರುಹು ಕೂಡ ಇರಲಿಲ್ಲ.

 ಬಾಡಿದ ಹೂವು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋಗಿತ್ತು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಕಸವಲ್ಲ. ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಹೂಗಳಲ್ಲೂ ಮಕರಂದ ಹುಡುಕಿ ಹೀರಿದ ಜೇನುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಖುಷಿಯಾಯ್ತು. ಪ್ರಕೃತಿ ಹೇಳುವ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕೇಳುವ ಮನಸ್ಸಿದ್ದರೆ ಮಾನವ ಜನಾಂಗ ಇನ್ನೂ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಇರಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಅಲ್ಲವೇ. 

 ಈ ನಂದಿ ಮರವೊಂದು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಮರ. ಅದರ ಕಾಂಡ ಉಳಿದ ಮರಗಳ ಕಾಂಡದಂತೆ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಬಿಳಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಅದರ ತೊಗಟೆಗಳು ಆಗ್ಗಾಗ್ಗೆ ಕಳಚಿ ಬೀಳುತ್ತಿರುತ್ತವೆ.  ಊರಿನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಎದುರು ಒಂದಿಷ್ಟು ಮರಗಿಡಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನಂದಿ ಮರವೂ ಇದೆ. ಊರಿನಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮನೆ ಹೊರಗಿನ ಸೋಮಾರಿ ಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಈ ಮರಗಿಡಗಳನ್ನು ಆಕಾಶವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೇ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಿದ್ದ ನನ್ನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಈ ನಂದಿ ಮರ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ, ಎಲ್ಲರೊಳಗೊಂದಾಗದೆ ತಾನೇನೋ ಬೇರೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಅಹಂಕಾರಿಯಂತೆಯೂ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪಾಂಡುರೋಗ ಬಂದು ಬಿಳುಚಿಹೋಗಿ ದುಃಖದಿಂದ ನಿಂತಿರುವ ಪಾಪದ ಪ್ರಾಣಿಯಂತೆಯೂ ಕಾಣಿಸುತಿತ್ತು. ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಮರಗಳೂ ಹಸಿರುಬಣ್ಣದ ಕೆನೊಪಿ ಮತ್ತು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಕಾಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಈ ನಂದಿಮರವೊಂದು ಬಿಳಿಬಣ್ಣದ ಕಾಂಡ ಹೊಂದಿ, ಯೂನಿಫಾರಂ ಧರಿಸಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ಯೂನಿಫಾರಂ ಧರಿಸದೆ ಬಂದಿರುವ ಮಗುವೊಂದರಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕತ್ತಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಮರಗಳು ಆ ಕತ್ತಲಲ್ಲೊಂದಾಗಿ ಮಾಯವಾದರೆ ಈ ನಂದಿ ಮರ ಮಾತ್ರ ಬೆಳ್ಳಗೆ ಕತ್ತಲಿಂದೆದ್ದು ಬಂದ ಭೂತದಂತೆ ನಿಂತಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ ವಿಚಿತ್ರ ರೂಪಿನಿಂದಾಗಿ ನನಗೆಂದೂ ಆ ಮರ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತಿದ್ದ ಅದರ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಜುಮಕಿಯಂತೆ ಕಿವಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು ಆಟವಾಡುವಾಗಲೊಂದೇ ಆ ಮರ ಸ್ವಲ್ಪ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

 Lagerstroemia microcarpa ಎಂಬ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರಿನ ನಂದಿ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ದೊಡ್ಡ ಜಾತಿಯ ಮರ. ಸುಮಾರು ೨೫ ಮೀಟರ್‌ ಎತ್ತರ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲದು, ಇದರ ಚೌಬೀನೆಗಳನ್ನು ಕಿಟಕಿ ಬಾಗಿಲುಗಳು, ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

  

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಒಂದು ಮಗುವಿನ ನಾಮಕರಣದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಫಲತಾಂಬೂಲದ ಬದಲಿಗೆ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ನಾನಿದುವರೆಗೂ ಊರಿನಿಂದ ಕಂಡಕಂಡ ಗಿಡಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ತಂದು ಬೆಳೆಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದರೂ, ಮಲ್ಲಿಗೆ ಗಿಡವನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಲ್ಲಿಗೆಹೂವು ಇಷ್ಟವಾದ ಹೂವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಗಿಡ ಬೆಳೆಸಲು ಜಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಕು, ನನ್ನ ಸೋಮಾರಿತನ ಬಿಟ್ಟು ಆರೈಕೆ ಮಾಡಬೇಕು ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೀಗ ಅವರು ಕೊಟ್ಟದ್ದರಿಂದ ಬೆಳೆಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಗೆಳತಿಯೊಬ್ಬರು ಮೈತುಂಬ ಹೂವರಳಿಸಿ ನಿಂತ ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬಳ್ಳಿಯ ಫೋಟೋ ಸ್ಟೇಟಸ್ ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಇದನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕೆನ್ನಿಸಿತು.

ಆ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಗಿಡ ಒಮ್ಮೆಲೇ ನನ್ನನ್ನು ಬಾಲ್ಯಕ್ಕೆ ನಾನು ಹುಟ್ಟಿಬೆಳೆದ ಮನೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದಿತ್ತು. ಆಗ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜಾತಿಯ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಗಿಡಗಳಿದ್ದವು. ಸದಾಕಾಲ ಹೂವು ಬಿಡುವ ಪರಿಮಳರಹಿತವಾದ ಗಿಡ್ಡ ತೊಟ್ಟಿನ ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕಾರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮಾತ್ರ ಹೂವು ಬಿಡುವ ಪರಿಮಳಭರಿತವಾದ ದುಂಡು ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಸೂಜಿಯಂತೆ ಚೂಪಾದ ತುದಿಯುಳ್ಳ ಸೂಜಿಮಲ್ಲಿಗೆ, ಕಸ್ತೂರಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಜಾಜಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ, ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಕಾಕಡ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೀಗೆ ಚಿತ್ರವಿಚಿತ್ರ ಹೆಸರಿನ ಮಲ್ಲಿಗೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇದ್ದವು. 

ನಿತ್ಯವೂ ಬಿಡುವ ಪರಿಮಳವಿಲ್ಲದ ಕಾಕಡ ಮಲ್ಲಿಗೆಯನ್ನು ಅಜ್ಜ ಪೂಜೆಗೆಂದು ಪ್ರತಿದಿನ ಕೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಮ್ಮ, ಚಿಕ್ಕಮ್ಮಂದಿರು, ಅಜ್ಜಿ, ತಮಗೆ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಹೋಗಲಿಕ್ಕಿದ್ದಾಗ ಗುಲಾಬಿ, ಸೇವಂತಿಗೆ, ಗೊರಟೆ ಮೊದಲಾದ ಯಾವ ಹೂವುಗಳೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಕೊಯ್ದು ಅಬ್ಬಲಿಗೆ ಹೂವಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಮಾಲೆ ಮಾಡಿ ಮುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು.  ಈ ಕಾಕಡ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವು ಗಿಡದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಕೊಯ್ಯಲೇ ಬಾರದು ಎಂದು ನನಗನ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ "ಹಸಿರು ಗಿಡದ ಮೇಲೆ ಮೊಸರು ಚೆಲ್ಲಿದೆ" ಎಂಬ ಗಾದೆ. ಆ ಗಾದೆಗೆ ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿತ್ತು ಆ ಜಾತಿಯ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಗಿಡ. ದಟ್ಟ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಎಲೆಗಳ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಪೊದೆಯಂತಹ ಗಿಡಗಳ ಸಾಲು, ಗಿಡದ ತುಂಬ ಅರಳುವ ಪುಟ್ಟಪುಟ್ಟ ಬಿಳಿ ಹೂವುಗಳು.  ಕೊಯ್ದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿಗೆಲ್ಲ ಬಾಡಿ ಕಪ್ಪಾಗುವ ಹೂಗಳು ಗಿಡದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರೆ ಸಂಜೆಯವರೆಗೂ ಬೆಳ್ಳೆಗೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ದಿನಾ ಬಿಡುವ ಇವುಗಳ ಬಗೆಗೆ ನನಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೀತಿಯೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. 

ಆದರೆ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಬಿಡುವ ದುಂಡು ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಕಸ್ತೂರಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಎಂದರೆ ಮಾತ್ರ ಎಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಪ್ರೀತಿ. ಅವುಗಳ ಮೋಹಕ ಪರಿಮಳ ಮರುಳಾಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲೂ ದುಂಡು ಮಲ್ಲಿಗೆಯಂತೂ ಹೂವುಗಳ ರಾಜ ಎಂದೇ ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ಹಿಂದಿನ ದಿನ ಮೊಗ್ಗಾಗಿರುವಾಗ ದುಂಡನೆಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸಾಯಂಕಾಲದ ವೇಳೆಗೆ ಅರೆಬಿರಿದಾಗ ಮೋಹಕ ಪರಿಮಳ ಬೀರುತ್ತಾ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಅದು, ಮಾರನೆಯ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಳಿ ಹೂವಾದ ನಂತರವೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.  ಅರಳಿದ ನಂತರವೂ ಕಾಕಡದಷ್ಟು ಬೇಗ ಬಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಕಸ್ತೂರಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಪರಿಮಳದಿಂದ ಹಾಗೂ ಕೊಯ್ದ ಮೇಲೆ ಅರಳಿದ ನಂತರವೂ ಸಾಯಂಕಾಲದವರೆಗೂ ಬಾಡದೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚೇ ಪ್ರೀತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಕಸ್ತೂರಿ ಮಲ್ಲಿಗೆಯು ಬಳ್ಳಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಒಂದು ಚಪ್ಪರದ ಮೇಲೆ ಹಬ್ಬಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಚಪ್ಪರದ ತುಂಬಾ ಹೂವರಳಿಸಿ ನಿಲ್ಲುವ ಅದನ್ನು ಕೊಯ್ಯುವುದು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯ ಬೇಡುವ ಕೆಲಸ. ಆದರೆ ಅದು ಹಗಲು ಅರಳುವ ಹೂವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಕೊಯ್ದು ದಾರದಿಂದ ಕಟ್ಟಿ ಮಾಲೆ ಮಾಡಬಹುದು. ದುಂಡು ಮಲ್ಲಿಗೆ ರಾತ್ರಿಯೇ ಅರಳುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಮಧ್ಯಾಹ್ನವೇ ಕೊಯ್ಯಬೇಕು, ಆಲ್ಲದೆ ಅದರ ತೊಟ್ಟು ದಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಗಿಡ್ಡವಿರುವುದರಿಂದ ಸೂಜಿ ದಾರದಲ್ಲಿ ಮೊಗ್ಗನ್ನು ಪೋಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಇನ್ನು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಮಳದಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆವ ಮಂಗಳೂರು ಮಲ್ಲಿಗೆ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಪೇಟೆಯ ಹೂವಿನಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದೂ ಬೆಳಗಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ದೊರಕುತ್ತಿದ್ದ ದುಬಾರಿ ಹೂವಾಗಿತ್ತು ಅದು. 

ಈ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟು ವಿಧಗಳಿವೆಯಲ್ಲ!  ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಾತಿಯ ಮಲ್ಲಿಗೆಗೂ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸುಗಂಧವಿರುತ್ತದೆ, ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ವಿವಿಧತೆ, ಆದರೆ ಬಣ್ಣ ಮಾತ್ರ ಬಿಳಿ. ಬಿಳಿಬಣ್ಣವಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಯಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಮಲ್ಲಿಗೆ ಎನ್ನಲೂ ಸಹ ಕಷ್ಟ.  ಈಗ ಊರಿನಲ್ಲಿ ನೇರಲೆ ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕಿಗಳಿರುವ ಬಿಳಿ ಹೂವು ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣವಿರುವ ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ, ಪರಿಮಳವಿಲ್ಲದ ಹೂವುಗಳಿವೆ. ಅವಕ್ಕೆ “ಮುತ್ತುಮಲ್ಲಿಗೆ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರಾದರೂ ನನಗೆಂದೂ ಅವು ಮಲ್ಲಿಗೆ ಎನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಚಿಕ್ಕವರಿದ್ದಾಗ ಬೇಸಿಗೆಯ ರಜೆಯಲ್ಲಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿರುತ್ತಿದ್ದ ಅತ್ತೆಯ ಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮೂರು-ಮೂರುವರೆಗೆ ನಮ್ಮ ಮಲ್ಲಿಗೆಮೊಗ್ಗು ಕೊಯ್ಯುವ ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಾಲ್ಕಾರು ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಅಷ್ಟೂ ಮೊಗ್ಗನ್ನು ಕೊಯ್ಯುವ ವೇಳೆಗೆ ನಾಲ್ಕು-ನಾಲ್ಕೂವರೆ ಆಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಅಮ್ಮ-ಅತ್ತೆ ಇಬ್ಬರೂ ಸೇರಿ ಅದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೋಣಿಸಿ ಮಾಲೆ ಮಾಡಿ, ನನಗೆ, ಅತ್ತೆಯ ಮಗಳಿಗೆ, ತಂಗಿಗೆ ಉದ್ದ ಜಡೆ ಮಾಡಿ  ಮುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾತ್ರಿಯವರೆಗೂ ಆ ಉದ್ದ ಜಡೆಯನ್ನು ಓಲಾಡಿಸುತ್ತಾ ಖುಷಿಯಿಂದ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದೆವು. 

ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡವರಾದ ಮೇಲೆ ಉದ್ದ ಜಡೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಿಂತರೂ ಹೂ ಕೊಯ್ದು ಪೋಣಿಸಿ ಮುಡಿಯುವ ಸಂಭ್ರಮ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. 

ಆ ಗಿಡವನ್ನು ನೋಡಿದೊಡನೆ ನನ್ನ ನಾಸ್ಟಾಲ್ಜಿಯಾ ಶುರುವಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಇಂಬು ಕೊಡುವಂತೆ ಸಾಯಂಕಾಲ ವಾಕಿಂಗ್‌ ಮುಗಿಸಿ ಬರುವಾಗ ದುಂಡುಮಲ್ಲಿಗೆ ಮೊಗ್ಗು ಮಾರುತ್ತಿದ್ದ ತಳ್ಳುಗಾಡಿ ಕಾಣಿಸಬೇಕೆ! ಅದೂ ಬಿಡಿ ಹೂ ಬೇರೆ! ಸರಿ ಇವತ್ತು ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಜೀವಿಸಿದರಾಯಿತು ಎಂದು ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊಗ್ಗು ಕೊಡು ಎಂದರೆ ಗಾಡಿಯಾತ ಏನೇನೋ ಹೇಳಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚೇ ಕೊಟ್ಟ. ಮನೆಗೆ ತಂದು ಖುಷಿಯಿಂದ ಪೋಣಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಎಷ್ಟು ಪೋಣಿಸಿದರೂ ಮೊಗ್ಗು ಅಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆನ್ನಿಸತೊಡಗಿತು! ಉದ್ದದ ಮೂರು ಮಾಲೆಯನ್ನು ಪೋಣಿಸಿಯಾಯಿತು. ಇರುವ ಚೋಟುದ್ದದ ಜುಟ್ಟಿಗೆ ಅದನ್ನು ಮುಡಿಯಲಂತೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ದೇವರಿಗೇರಿಸಿ ತೃಪ್ತಿ ಪಟ್ಟದ್ದಾಯಿತು. ಅಂತೂ ಇಂತೂ ಪೋಣಿಸಿ ಮುಗಿಸುವಾಗ ಕಲಿತ ಪಾಠ.... ಕೆಲವೊಂದಷ್ಟು ಹಳೆಯ ವಿಷಯಗಳು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ಖುಷಿಪಡಲಷ್ಟೇ ಚೆಂದ....ಈಗ ಅದನ್ನು ಜೀವಿಸುತ್ತೇನೆಂದು ಹೊರಟರೆ ಹಿಂದಿನ ಸವಿನೆನಪೂ ಕಹಿಯಾಗಬಹುದು.

ಪುರಾತನ ಜೀವಿಗೊಂದು ಪತ್ರ

ನಿನ್ನ ನನ್ನ ನಂಟು ಸುಮಾರು ೩೨ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದೇನೂ ಅಲ್ಲ. ತೀರಾ ಚಿಕ್ಕವಳಿದ್ದಾಗ ಭಯದಿಂದಲೂ, ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡವಳಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಭಯ ಮಿಶ್ರಿತ ಹೇವರಿಕೆಯಿಂದಲೂ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದ್ದುಂಟು. ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಗುಣವಿಶೇಷಗಳೆಲ್ಲ ತಿಳಿದು ನಿನ್ನನ್ನು ತೀರಾ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಗಮನಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಪಿಯುಸಿ ಓದುವಾಗ. ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಯಾದಾಗಿನಿಂದ ನಿನ್ನ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದೆ. ಆಗ ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಅಮ್ಮನ ಪೊರಕೆಯೇಟಿನಿಂದ ಕಾಪಾಡಿದ್ದೆ, ಅಡುಗೆಕೋಣೆಯ ಅಟ್ಟದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲೆಲ್ಲೋ ಅಡಗಿರುತ್ತಿದ್ದ ನಿನ್ನನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದಿದ್ದೆ. ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ನಿನ್ನ ಒಂದೊಂದೇ ಅಂಗವನ್ನು ಫೋರ್ಸೆಪ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ತೋರಿಸುವಾಗ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಗಮನಿಸಿ, ಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದ್ದೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನದೇ ಆದ ಡಿಸೆಕ್ಷನ್ ಟಬ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ನಿನ್ನೊಳಹೊರಗನ್ನು ಜಾಲಾಡಿದ್ದೆ.

ಆದರೆ ಅಮ್ಮ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಂಡೊಡನೆ ಪೊರಕೆ ಏಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆಂದು ಅರ್ಥವಾಗಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ನನಗೆ ಮದುವೆಯಾಗಿ ನನ್ನದೇ ಸಂಸಾರ ಹೂಡಿದಾಗಲೆ. ಆಗಲೇ ನೀನು ಕೊಡುವ ಕಾಟಗಳ ನಿಜವಾದ ಅರಿವಾಗಿದ್ದು!  ಅಡುಗೆಕೋಣೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೂ ಎಲ್ಲಿಂದಲೋ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುವ ನೀನು ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಮಕ್ಕಳುಮರಿಗಳ ಸಂಸಾರವನ್ನು ತೊಲಗಿಸುವುದು ಹೇಗೆಂಬುದೇ ಚಿಂತೆಯಾಗಿದ್ದ ಕಾಲವಾಗಿತ್ತು ಅದು. ನಿನ್ನನ್ನು ನಿರ್ನಾಮಗೊಳಿಸಲೆಂದೆ ಇದ್ದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಅನುಸರಿಸಿದರೂ ಮುಗಿಸಿದ ಹದಿನೈದೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನ ಸಂಸಾರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂತೂ ಈಗೊಂದು ಹತ್ತು-ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆಯೆಂಬ ಆಶ್ವಾಸನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಂದು ಉತ್ಪನ್ನವೊಂದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡತೊಡಗಿತು. ಕೆಲ ಹಿಟ್ಟಿನ ಮಿಶ್ರಣವಾದ ಅದನ್ನು ನೀನು ಓಡಾಡುವ ಜಾಗದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇಟ್ಟರೆ ಸಾಕು ಮೂಲೆಮೂಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ನಿನ್ನ ಸಂಸಾರದ ಸದಸ್ಯರು ಹೊರಬಂದು ಪ್ರಾಣಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಮತ್ತೆ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ನಿನ್ನ ಕಾಟವಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಮೆತ್ತಿದರೆ ನಿನ್ನ ಅವಶೇಷವೂ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಮೊದಲು ಇದನ್ನು ನಂಬುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಮೂಲೆಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಹುಡುಕಿ ನೀನಿಲ್ಲದ್ದನ್ನು ಕಂಡು ಖುಷಿ ಪಟ್ಟದ್ದು ಹೌದು.  

 ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಣದೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಬೇಸರವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಡೈನೋಸಾರ್‌ ಯುಗದ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ, ಭೀಕರ ಹಿಮದಲ್ಲೂ, ಬಿಸಿ ಉರಿಯುವ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲೂ, ಅತೀ ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಹೀಗೆ ಎಂತಹ ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯದಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸಬಲ್ಲ, ವಿಕಿರಣಗಳನ್ನೂ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ, ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಬದುಕಿರಬಲ್ಲ ನಿನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಗೌರವಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದ ನನಗೆ ಈಗ ಈ ಯಕಶ್ಚಿತ್‌ ಹಿಟ್ಟಿನ ಮಿಶ್ರಣವೊಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿದೆಯೆಂಬುದು ನಂಬಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೂ ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ನನ್ನ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನವಾಗದಿದ್ದಾಗ, ನೀನೆಂದರೆ ಇನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡಬೇಕಾದ ಜೀವಿಯೇನೋ....ಮಗಳಿಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಡಿಸೆಕ್ಟ್‌ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿದಂತೆ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಡಿಸೆಕ್ಟ್‌ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸುವ ನನ್ನ ಯೋಜನೆ(ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಕೈ ನಡುಗದೆ ಇದ್ದರೆ!) ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದು ಕನಸೇನೋ, ಎಂದೆಲ್ಲ ಯೋಚನೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು.  ನಿನ್ನಂತಹ ಗಟ್ಟಿ ಜೀವವನ್ನೂ ನಿರ್ನಾಮಗೊಳಿಸಿದ ಮಾನವನ ದುಷ್ಟತನಕ್ಕೆ ಬೇಸರವೂ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. 

ಆದರೆ ಈಗೊಂದೆರಡು ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆ ನೀನು ಮತ್ತೆ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದೆ. ಮೊದಲಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರ, ರೂಪದಲ್ಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಆದರೆ ಸ್ವಭಾವ ಮಾತ್ರ ಮೊದಲಿನದ್ದೇ. ಪ್ರತೀ ಬಾರಿಯಂತೆ ಹೊಸ ಹಿಟ್ಟಿನ ಮಿಶ್ರಣ ಇಟ್ಟರೆ ಅದಕ್ಕೂ ಬಗ್ಗದೆ ಆರಾಮಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು ಮರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಓಡಾಡುತ್ತಿರುವೆಲ್ಲ...ಈಗ ನನಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಮಾಧಾನವಾಗಿದೆ! ಗಂಡ ಮಕ್ಕಳು ದಿನಾ ನಿನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಕಂಪ್ಲೇಂಟ್‌ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅವರೆದುರು ನನಗೂ ಬೇಸರವಾಗಿದೆಯೆಂದೂ, ನಿನಗೊಂದು ಗತಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತೇನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತೇನಾದರೂ ಒಳಗೊಳಗೆ ಖುಷಿ ಪಡುತ್ತಿದೇನೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ಸಮಾಧಾನವಾದ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಅಡುಗುಮನೆಯಿಂದ ಓಡಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಚಿಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ನನಗೆ ನಾನೇ ನಂಬಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಹೇಗೂ ಮೂರನೆಯ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿರುವ ಮಾನವಜನಾಂಗದ ಸ್ವವಿನಾಶ ದೂರವಿಲ್ಲವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ… ಹಾಗಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನಿನ್ನ ಬದುಕಿನ ನಿರಂತರತೆಗೇನೂ ತೊಂದರೆಯಾಗದು … ಜೈ ಜಿರಲೆ ಮಹಾತ್ಮ

 

ಅತ್ತೆಯೆಂಬ ಆಲದಮರ

 

ನಿಮ್ಮ ಅತ್ತೆಯವರ ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಕುಂದಿದೆ, ಇನ್ನು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮಳೆಗಾಲ, ಚಳಿಗಾಲ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಆಕ್ಸಿಜನ್‌ ಕಾನ್ಸಂಟ್ರೇಷನ್‌ ಬಲದಿಂದ ಇನ್ನು ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ದೂಡಬಹುದು ಎಂದು ಡಾಕ್ಟರ್‌ ನನ್ನ ಬಳಿ ಹೇಳಿ ಈಗ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳಾಯಿತು. ಅವರ ಆತ್ಮಬಲ, ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಗಾಧ ನಂಬಿಕೆ, ಜೀವನಾಸಕ್ತಿ ಅವರನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬದುಕಿಸಿತ್ತು. ಈ ಬಾರಿ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆಯಿಂದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಸೇರಿದಾಗಲೂ ಪ್ರತೀ ಬಾರಿಯ ಹಾಗೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡು ವಾಪಾಸಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದೇ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಭಾವಿಸಿದ್ದೆವು. ಆದರೆ ಅವರು ಈ ಬಾರಿ ಸಣ್ಣ ಸೂಚನೆಯನ್ನೂ ಕೊಡದೆ, ಹೇಳದೆ ಕೇಳದೆ ಹೊರಟೇಹೋದರು. ಶರಾವತಿ ಬ್ಯಾಕ್‌ವಾಟರ್‌ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ದ್ವೀಪವಾಗಿದ್ದ ಮಣಗೋಡು ಎಂಬ ಕುಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದು, ದೂರದ ಸಾಗರದ ಬಳಿಯ ಕಲ್ಮನೆಯ ಸೂರ್ಯನಾರಾಯಣರ ಮಡದಿಯಾಗಿ ನಿಟ್ಟೂರಿನ ಬಳಿಯ ಅಡಿಕೆಶನಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿ, ತನ್ನ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದ ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ, ಪದ್ಮಾವತಮ್ಮ ೮೭ ವರ್ಷಗಳ ತಮ್ಮ ಸಾರ್ಥಕ ಜೀವನಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ತಿಂಗಳಾಯಿತು.

ಹಲವಾರು ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಹೊಸನಗರದ ಬಳಿಯ ನಿಟ್ಟೂರಿನ ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜಮೀನು ಖರೀದಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತ ಮಾವನವರದು ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೆಸರು. ಅವರು ಪಾಠ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನಾಗಲಿ, ಕತೆ ಹೇಳುವ ವಿಧಾನವನ್ನಾಗಲೀ ಇಂದಿಗೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಮಾತನಾಡುವ ಶಿಷ್ಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಮನೆಮಂದಿಗಳಲ್ಲಿ, ನೆಂಟರಿಷ್ಟರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜ್ಞಾನ, ಪರೋಪಕಾರ, ಎಲ್ಲರೆಡೆಗೆ ಅವರು ತೋರುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರೀತಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಮೊದಲಾದ ಗುಣಗಳಿಂದ ಅಪಾರ ಗೌರವ ಪಡೆದಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅವರು.  ಅಂತವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ, ಗೌರವಕ್ಕೆ ಸರಿಸಮನಾದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ, ಗೌರವವನ್ನು ತನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಗಳಿಸಿದಾಕೆ ಪದ್ಮಾವತಮ್ಮ.  ಹುಟ್ಟಿದ ಕುಟುಂಬದ ಮೂರು ತಲೆಮಾರು ಹಾಗೂ ಸೇರಿದ ಕುಟುಂಬದ ಮೂರು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಪ್ರೀತಿವಿಶ್ವಾಸ ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧಾರಣ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲ.

ಶಾಲೆಯ ಮುಖವನ್ನು ಕಂಡವರಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಪಾರವಾದ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ, ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ, ಚುರುಕು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಎಂತಹ ವಿದ್ಯಾವಂತರಿಗೂ ಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ ಬದುಕಿದರು. ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಅವರ ಬುದ್ದಿಯ ಆ ಚುರುಕುತನ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ನಾನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಅವರ ಕಿರಿಸೊಸೆಯಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಸುಮಾರು ೬೦ ವರ್ಷಗಳಾಗಿತ್ತು, ಮಾವನವರಿಗೆ ಸುಮಾರು ೬೮-೬೯.  ನನ್ನ ಅಜ್ಜಿ-ಅಜ್ಜನ ವಯಸ್ಸು ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಅದೇ ಆಗಿದ್ದರಿಂದಲೋ ಏನೋ ನಾನು ಅವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅಜ್ಜ-ಅಜ್ಜಿಯರನ್ನೇ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೆ.  ೧೩ ಜನರಿದ್ದ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಕೂಡುಕುಟುಂಬವಾಗಿದ್ದ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟ-ತಿಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಆಯ್ಕೆಗೆ (ಅನಿವಾರ್ಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ತಿಂಡಿ, ಊಟ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ತೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಅವರಿಷ್ಟದಂತೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಬೇಸರವಿಲ್ಲದೆ  ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು! ದೋಸೆ ಮಾಡಿದರೆ ಯಾರಿಗೆ ಅದು ಗರಿಗರಿಯಾಗಿ ಇರಬೇಕು, ಯಾರಿಗೆ ಮೆದುವಾಗಿರಬೇಕು, ಕಾಫಿ ಯಾರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಬಿಸಿ ಬೇಕು, ಎಷ್ಟು ಸಕ್ಕರೆ ಬೇಕು ಇತ್ಯಾದಿ ವಿವರಗಳೆಲ್ಲ ಒಮ್ಮೆ ಅವರ ತಲೆಗೆ ಹೋದರೆ ಮತ್ತೆಂದೂ ಮರೆಯುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯೆ ಇರಲಿಲ್ಲ! ಮನೆಯವರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅತಿಥಿಗಳ ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಾಗೆಯೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು! ಮನೆ ಹಾಗೂ ತೋಟದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬರುವ ಆಳುಗಳಿಗೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಊರಿನಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬರುವಾಗ ಆಯಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಎಲ್ಲರೀತಿಯ ಸೊಪ್ಪುತರಕಾರಿಗಳನ್ನು, ಚಟ್ನಿ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗಳನ್ನೂ ನಮಗೆ ಇಷ್ಟವೆಂದು ತರುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆಯೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ವಾಪಾಸಾಗುವಾಗ ಅಲ್ಲಿರುವ ಮಗಸೊಸೆಗೆ ಇಷ್ಟವೆಂದು ಇಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಅಪರೂಪದ ಹಣ್ಣುತರಕಾರಿಗಳನ್ನೂ, ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.

 ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾನು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ನೋಡಿದ ಆ ವಯಸ್ಸಿನ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ದೇವರು ದಿಂಡಿರು, ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಮಡಿ, ಮೈಲಿಗೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಬಗೆಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ನನ್ನ ಅಜ್ಜಿಯರಿಬ್ಬರೂ ಅತಿಯಾಗಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಬೇರೆಯವರು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸದಿದ್ದರೂ ಅವರ ಮಟ್ಟಿಗೆ  ದೇವರುದಿಂಡಿರು, ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆಯಿದ್ದವರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅತ್ತೆಯವರಿಗೆ ಇದ್ಯಾವುದರ ಮೇಲೂ ಆಸಕ್ತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮಾವನವರ ಪೂಜೆಗೂ ಮೊದಲು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ದೇವರಿಗೊಂದು ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪೂಜೆಗೆ ಗಂಧ ತೇಯ್ದು  ಕೊಟ್ಟರೆ ಮುಗಿಯಿತು, ಮತ್ತೆ ಇಡೀ ದಿನ ಕೆಲಸವೇ ಅವರ ದೇವರು. ಸುಮಾರು ೭೫-೭೬ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಅಡುಗೆಮನೆ, ಆಳುಕಾಳುಗಳಿಂದ ಆಗಬೇಕಾದ ತೋಟ, ಮನೆಯ ಕೆಲಸಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಮಕ್ಕಳು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ಬೇಕುಬೇಡಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೀಗೆ ಸದಾ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಮಂಡಿನೋವು ಹಾಗೂ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾಗದಿದ್ದರೂ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಮನೆಯ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕುಳಿತಲ್ಲೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ನಾಳಿನ ಬಗೆಗೆ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲದ ಧಾರಾಳತನ ಅತ್ತೆಯದು. ಹಾಗಂತ ಬಹಳ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನೇನೂ ಕಂಡವರಲ್ಲ, ಆದರೂ ಇದ್ದುದರಲ್ಲೇ ಹಂಚಿ ತಿನ್ನೋಣ ಎಂಬ ಮನೋಭಾವ. ದೂರದಿಂದ ಶಾಲೆಗೆ ಬರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ, ದೂರದ ಊರಿಂದ ಶಾಲೆಗೆ ವರ್ಗವಾಗಿ ಬರುವ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರುಗಳಿಗೆ, ಕುಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ನಿಟ್ಟೂರಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಬರುವ ನೆಂಟರಿಷ್ಟರಿಗೆ  ಅತ್ತೆ, ಮಾವನವರ ಆಶ್ರಯ ಸದಾ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತಿಂಡಿ ಮಾಡಿ ಊರವರನ್ನೆಲ್ಲ ಕರೆದು ಬಡಿಸುವುದಿರಲಿ, ಆಳುಕಾಳುಗಳಿಗೆ ಕೊಡುವುದಿರಲಿ, ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಿರಲಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವಿಡದ ಧಾರಾಳತನ ಅವರದು.  ವರ್ಷಕ್ಕೆರಡು ಹೊಸಸೀರೆ ಕೊಂಡರೆ ಅದನ್ನು  ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಬರುವುದರೊಳಗೆ ನಾಲ್ಕಾರು ಬಾರಿ ಉಟ್ಟು ನಂತರ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಕೊಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಂದೆ ಬೇಕಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಇಡುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಅವರಿಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಕುಳಿತದ್ದನ್ನೆಂದೂ ನಾವು ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಂದಿನ ಲೈಫ್ ಕೋಚ್ ಗಳ ಜೀವನಮಂತ್ರವಾಗಿರುವ “ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವುದು” ಆತ್ತೆಯ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿಯೇ ಇತ್ತು. 

ತಾನು ಸತ್ತ ನಂತರ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಲ್ಪಸ್ಪಲ್ಪ ಬಂಗಾರ ಹಾಗು ಹಣದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು, ಸೊಸೆಯಂದಿರು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಯಾರಿಗೆ ಯಾವುದು ಸೇರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಲ್ ಬರೆಸಿಟ್ಟಿದ್ದರು! ತನ್ನ ಮರಣಾನಂತರದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಯಾವುದಾದರೂ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕು, ಮನೆಯವರಿಗೆ ಅದು ಹೊರೆಯಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಬರೆಸಿದ್ದರು! ಆಕೆ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥೆಯಾದರೂ ವಿದ್ಯಾವಂತೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅವರ ಈ ನಡೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ಅವರಿಗೆ ಇದ್ದ ಇನ್ನೊಂದು ಅದ್ಭುತ ಗುಣವೆಂದರೆ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಸ್ಕಿಲ್, ಎದುರಿಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾವ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿರಲಿ, ಎಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರಲಿ, ಶ್ರೀಮಂತ, ಬಡವ ಏನೇ ಆಗಿರಲಿ, ಕನ್ನಡವೇ ಬಾರದಿದ್ದವರಾಗಿರಲಿ ಅವರನ್ನು ಮಾತಿಗೆಳೆದು ಅವರ ಬಗೆಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಒಂದಿಷ್ಟು ತನಗೆ ತಿಳಿದದ್ದು ಹೇಳಿ ಸ್ನೇಹ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.   ಹೊಸಬರನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ಶಬ್ದಗಳಿಗಾಗಿ ತಡಕಾಡುವಂತಾಗುವ ನನಗೆ ಎಲ್ಲರೊಡನೆ ತಮ್ಮ ದೊಡ್ಡ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಹರಟುತ್ತಾ, ಮಾತೇ ನಮ್ಮ ಬಂಡವಾಳ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದ  ಅವರೊಂದು ಅಚ್ಚರಿಯೆ ಆಗಿತ್ತು.

ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಬತ್ತದ ಜೀವನೋತ್ಸಾಹ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಕೈಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಆರೋಗ್ಯ, ಉಸಿರಾಟದ ಸಮಸ್ಯೆ, ಬಲಹೀನವಾಗಿದ್ದ ಕಾಲುಗಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಅಪರೂಪಕ್ಕೆಲ್ಲಾದರೂ ಬೇಸರ ಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರಾದರೂ, ವಾಕರ್ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡೇ ಮನೆಯ ತುಂಬ ಓಡಾಡುತ್ತಾ ಕೆಲಸಗಳು ಹೇಗಾಗಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ಯಾವುದಾದರೂ ಹೊಸ ಅಡುಗೆ ರುಚಿ ನೋಡಿದರೆ ಹೇಗೆ ಮಾಡುವುದೆಂದು ಕೇಳಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು! “ನನಗೆ ಮಾಡಲು ಆಗದಿದ್ದರೂ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ನಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಕೊಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಿಜ್ಜಾ, ಬರ್ಗರ್, ಪಾಸ್ತಾ, ನೂಡಲ್ಸ್ ಮೊದಲಾದ ನವಕಾಲದ ಅಡುಗೆಗಳನ್ನು ಖುಷಿಯಿಂದ ಸವಿಯುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅತ್ತೆಯ ವೈಕುಂಠಸಮಾರಾಧನೆಯ ದಿನ ಬಂದ ದೂರದ ಬಂಧುವೊಬ್ಬರು ಅತ್ತೆಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಂಡು ಕೊನೆಗೆ "ಅವರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಇನ್ನು ನೀವು ಸೊಸೆಯಂದಿರು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕು" ಎಂದರು. ಹೂಂ ಎಂದು ನಕ್ಕು ಸುಮ್ಮನಾದೆ.

ಆಲದಮರದ ಬಳಿ ಬೇರೆ ಸಸ್ಯಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟು ಬೃಹತ್ತಾಗಿರುವುದು ಆಲದಮರದ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಅದರ ಬಳಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಸ್ಯಗಳದೂ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ, ಆ ಸಸ್ಯಗಳು ಆಲದಮರದ ಹಾಗೆಯೇ ಇರಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಆಲದಮರದ ಹಾಗೆ ಬೆಳೆಯುವ ಆಸಕ್ತಿ, ಅವಶ್ಯಕತೆ, ಅನಿವಾರ್ಯ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಯಾವುದೂ ಆ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲದಿರಬಹುದು.

ವಾಣಿವಿಲಾಸ ಸಾಗರವೂ.....ಕಳೆಸಸ್ಯಗಳೂ

 

ಬೆಂಗಳೂರು-ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ವಿಸ್ತರಣಾ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಊರಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ನಾವು  ಬೆಂಗಳೂರು-ಚಿತ್ರದುರ್ಗ-ಚನ್ನಗಿರಿ-ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಮಾರ್ಗ ಅಥವಾ ಬೆಂಗಳೂರು-ಹಿರಿಯೂರು-ಹೊಸದುರ್ಗ-ತರಿಕೆರೆ-ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೋಗುವುದು. ಹೊಸದುರ್ಗ-ತರಿಕೆರೆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಾಗಲೆಲ್ಲ ಹೊಸದುರ್ಗದ ಬಳಿ ಇರುವ ವಾಣಿವಿಲಾಸ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಎಂಬ ಬೋರ್ಡ್‌ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಹೊರಟೊಡನೆ ಗಮ್ಯ ತಲುಪುವುದೊಂದೇ ಗುರಿ, ಮಧ್ಯೆ ಅಡ್ಡದಾರಿ ಹಿಡಿದರೆ ಅದು   ಡ್ರೈವರ್‌ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕುಂದೆಂದು ಭಾವಿಸಿರುವ ಯಜಮಾನರ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆ ಬೋರ್ಡ್‌ ಅನುಸರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಂತೂ ಇಂತೂ ಈಗೊಂದು ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆ ಊರಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಗಮ್ಯ ತಲುಪಿದರೆ ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲ ಎಂದು  ಯಜಮಾನರ ಗ್ರೀನ್‌ ಸಿಗ್ನಲ್‌ ಸಿಕ್ಕಿದ ಮೇಲೆ ವಾಣಿವಿಲಾಸಸಾಗರ ಬೋರ್ಡ್‌ ನೆನಪಾಯಿತು.  ಅಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿನೀಡಿದ್ದಾಯಿತು.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿರಿಯೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೦ ಕಿಮಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜಲಾಶಯವಿದು. ಸುಮಾರು ೧೨೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಈ ಡ್ಯಾಮ್‌ ಅನ್ನು ವೇದಾವತಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ  ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಾರಾಣಿಯವರಾಗಿದ್ದ ಕೆಂಪನಂಜಮ್ಮಣ್ಣಿ ವಾಣಿ ವಿಲಾಸ ಸನ್ನಿಧಾನ ಅವರು ಈ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಮಾರ್ಕ್ ಕಬ್ಬನ್ ಸಹಕಾರವಿತ್ತು. ೧೮೯೭ ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಾರಾಜರಾಗಿದ್ದ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್‌ ಅವರ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ದಿವಾನ್‌ ಶೇಷಾದ್ರಿ ಐಯ್ಯರ್‌ ನೇತ್ರತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದು ೧೯೦೭ ರಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯಿತು. ಮಳೆ ಕಡಿಮೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಜಲಾಶಯದಿಂದಾಗಿ ರೈತರಿಗೆ ತುಂಬಾ ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು ಎಂಬಿಂತ್ಯಾದಿ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಗೂಗಲಮ್ಮ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾಳೆ.

ಪುರಾತನವಾದ ಮಾರಿಕಾಂಬ ದೇವಾಲಯವು ಇಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾರಿಕಣಿವೆ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಸಹ ಇದೆ. ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ಡ್ಯಾಮ್‌ ಬಳಿ  ಗೆಸ್ಟ್‌ ಹೌಸ್‌ ಒಂದಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿಂದ ಜಲಾಶಯದ ಹಾಗೂ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗದ ದೃಶ್ಯಗಳು ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಗೆಸ್ಟ್‌ ಹೌಸ್‌ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಡ್ಯಾಮ್‌ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಹಲವಾರು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕೆಳಗಿನ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸವಿಯಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಹಾಂ....ಇಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿರುವ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಶಿಸ್ತಾಗಿ, ಚೊಕ್ಕಟವಾಗಿ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಡ್ಯಾಮ್‌ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚೆಂದದ ವೀಕ್ಷಣಾ ಮಂಟಪವೂ ಇದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ನಯನಮನೋಹರವಾದ ದೃಶ್ಯವೈಭವ ಅಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸವಿಯುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿರುವ ಅನೇಕ ಜಾತಿಯ ಮರಗಿಡಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುವಾಗ ನನಗೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದದ್ದು ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಬೆಳೆದು ಹೂವರಳಿಸಿ ನಗುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಕಳೆಸಸ್ಯಗಳು, ಮತ್ತು ಫಂಗಸ್.

ನಂತರದ್ದು ಯಾವಾಗಲೂ ನಡೆಯುವಂತಹದ್ದೆ. ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೃಶವೈಭವ ನನ್ನ ಮನದಿಂದ ಮಸುಕಾಗಿ ಆ ಜಾಗವನ್ನ ಈ ಕಳೆಸಸ್ಯಗಳು‌, ಫಂಗಸ್ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡುಬಿಟ್ಟವು.‌ ಎಲ್ಲರೂ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮುಂದೆ ಹೋದರೂ ನಾನು ಅವುಗಳ ಫೋಟೋ ತೆಗೆಯುತ್ತಾ, ಕಣ್ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ನಿಂತಿದ್ದೆ, ಮುಂದೆ ಹೋದವರು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನಾನಿಲ್ಲವೆಂದು ಗಮನಿಸಿ ವಾಪಾಸ್‌ ಬಂದು ಕೂಗುವವರೆಗೂ!

ಹೀಗೆ ಮರಗಿಡಗಳು, ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳು, ಕಾಂಕ್ರೀಟ್‌ ಕಟ್ಟಡದ ಗೋಡೆಗಳು, ಕಾಂಪೌಂಡ್‌ಗಳು ಮೊದಲಾದ ಗಟ್ಟಿ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಸೀಳಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪುಟಾಣಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಶಕ್ತಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಶ್ವರ್ಯಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಗಿಡಗಳಿಗೆ “ಲಿಥೋಫೈಟ್ಸ್”‌ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫಂಗಸ್‌, ಪಾಚಿಗಳು, ಫರ್ನ್‌ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಸಸ್ಯಗಳು, ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು, ಹೂ ಅರಳಿಸುವ ಸಸ್ಯಗಳು ಹೀಗೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆವ ಸಸ್ಯಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಅಗಾಧವಾಗಿದೆ. ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗಾಳಿ, ಮಳೆಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಂಡೆ, ಕಾಂಕ್ರೀಟ್‌ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಫಂಗಸ್‌, ಪಾಚಿ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಮೊದಲು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ, ಇವುಗಳು ಸ್ರವಿಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕಾಮ್ಲಗಳಿಂದ ಶಿಥಿಲಗೊಂಡ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಮೇಲೆ ಬೇರೆ ಸಸ್ಯಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಬಂಡೆಗಳು, ಕಾಂಕ್ರೀಟ್‌ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಶೇಖರಗೊಂಡ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಧೂಳು, ಮಣ್ಣನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಕೆಲವು ಸಸ್ಯಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸೀಮಿತವಾದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ದೊರಕುವ ಇಂತಹ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆವ ಗಿಡಗಳು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನೇ ಹೀರಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ! ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆವ ಕೆಲವು ಸಸ್ಯಗಳು, ತಮ್ಮ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೀಟಭಕ್ಷಕಗಳೂ ಆಗಿರುತ್ತವೆ!   

 ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೀಳುವ ಮಲೆನಾಡಿನ ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳ ಕಲ್ಲಿನ ಕಾಂಪೌಂಡ್ ಗೋಡೆಯಂತೂ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಸಸ್ಯಗಳ ವರ್ಟಿಕಲ್‌ ಗಾರ್ಡನ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ! 

ಹಳೆಯ ಮರಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ಕೂಡ ಅನೇಕಾನೇಕ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯದಾತನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿನ ಪುರಾತನ ಅಡಿಕೆಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆದಿರುವ ಸಸ್ಯವಿವಿಧ್ಯವನ್ನು ಈ  ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು.

 

ಅಡಿಕೆ ಒಣಗಿಸಲು ಅಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ನಮ್ಮ ಊರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಕಂಬಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಚಳಿಗಾಲದಿಂದ ಬೇಸಿಗೆಯವರೆಗೆ ಈ ಕಂಬದವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮೇಲಿನ ಅಟ್ಟವನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕಲ್ಲುಕಂಬಗಳು ಮಳೆಗೆ ತೋಯುತ್ತಾ ನಿಂತಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೂ ಪಾಚಿ ಹಾಗೂ ಹಾವಸೆ ಸಸ್ಯಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ!

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಿಂಗ್‌ ರೋಡಿನಲ್ಲಿ ಪಯಣಿಸುವಾಗ ಅಂಡರ್ಪಾಸ್‌ ಬಂತೆಂದರೆ ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಖುಷಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಬಳಿ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ತಡೆಗೋಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಿರುತ್ತಾರಲ್ಲವೆ? ಆ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್‌ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಲದ ಜಾತಿಯ ಗಿಡಗಳು ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿವೆ! ಕೆಲವೆಡೆಗಳಂತೂ ಮರವಾಗಿವೆ! ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾನವನ ದಾಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವೆಂಬಂತೆ ಇವು ನನಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ!

 ವಾಣಿವಿಲಾಸ ಸಾಗರದ ಬಳಿ ಕಾಣಿಸಿದ ಕಳೆಸಸ್ಯಗಳು, ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದವು.  ವಾಣಿವಿಲಾಸಸಾಗರದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಗಾರ್ಡನ್‌ ಕೂಡ ಇದೆ, ಸಮಯದ ಅಭಾವದಿಂದ ಒಳಗೆ ಹೋಗಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಒಂದು ದಿನದ ಪಿಕ್ನಿಕ್‌ ಹೋಗಲು ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಸ್ಥಳ ಈ ವಾಣಿವಿಲಾಸಸಾಗರ. ಊಟ, ತಿಂಡಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸೂಕ್ತ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹಿರಿಯೂರು ಹೈವೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಿಗುತ್ತವೆ.